Ortaklığın Giderilmesi Davası

Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) Davası Nedir? Miras Malları Nasıl Paylaşılır?

Ortaklığın giderilmesi davası, mirasçıların yahut hissedarların ortak mülkiyet ilişkisini sona erdirmek amacıyla açtığı, uygulamada sıklıkla “izale-i şüyu davası” olarak anılan davadır.
Bu dava, miras ortaklığının veya paylı mülkiyetin sona erdirilmesi ve malın aynen bölüştürülmesi ya da satış yoluyla tasfiyesi amacıyla sulh hukuk mahkemesinde açılır.

Miras paylaşımı, mirasçıların irade birliğiyle anlaşarak ya da mahkeme kararıyla gerçekleştirilir. Mürisin ölümü ile birlikte terekedeki mallar üzerindeki mülkiyet elbirliği mülkiyetine dönüşür. Paylaşım yapılana kadar bu malvarlığı üzerinde tasarruf sınırlıdır.

İçeriğimizde şu sorulara cevap bulabilirsiniz:
Ortaklığın giderilmesi davasının konusu nedir?
Hangi mallar bu davaya konu olabilir?
Aynen taksim mi, satış mı?
Kimler dava açabilir, masrafları kim öder?

Ortaklığın Giderilmesi Davasının Konusu

Ortaklığın giderilmesi davasına konu olabilecek mallar:

🏠 Tapulu taşınmazlar (ev, arsa, tarla, iş yeri vb.)
🚗 Taşınır mallar (araçlar, eşyalar, ziynetler)
📈 Hisse senetleri, tasarruf bonoları
🚢 Türk Bayraklı gemiler (taşınır kabul edilir)

🛑 Dava konusu yalnızca tam taşınmaz üzerinde kurulabilir. Bir pay üzerinden ortaklık giderilemez.

Ortaklığın Giderilmesi Davasının Açılamayacağı Haller

• Paylaşma (taksim) sözleşmesi varsa ortaklık zaten sona ermiştir.

• Tapu kaydı bulunmayan taşınmazlar bu dava konusu yapılamaz.

• Yalnızca bir kısmı için ortaklık sona erdirilemez. (Taşınmazın tamamı esas alınmalıdır.)

Ortaklığın Giderilmesi Yolları: Aynen Paylaşma mı, Satış mı?

Aynen Paylaşma

• Taraflar uzlaşırsa paylaşma sözleşmesiyle olur.

• Anlaşma yoksa mahkeme, aynen taksimin mümkün olup olmadığını bilirkişi incelemesiyle araştırır.

• Denkleştirme gerekiyorsa ➡️ para ilavesi yapılabilir.

Satış Yoluyla Ortaklığın Giderilmesi

👉 Taleple bağlılık ilkesi gereği, taraflar (davacı veya davalı) ortaklığın giderilmesini aynen taksim şeklinde talep etmişse, mahkeme bu talebi incelemek zorundadır. Aynen taksim koşullarının mevcut olup olmadığı araştırılır ve bu araştırma sonucuna göre davanın kabulü veya reddine karar verilir.

🔁 Ancak, davacı aynen taksim, davalı ise satış suretiyle taksim talep ederse; bu durumda dava terditli dava niteliğine bürünür. Öncelikle aynen taksimin mümkün olup olmadığı araştırılır; aynen taksim mümkün değilse, bu defa davalının talebi doğrultusunda satış yoluyla ortaklığın giderilmesine hükmedilir.

📖 Türk Medeni Kanunu m. 699/1 uyarınca:

“Paylaşma; malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleşir.”

⚖️ Açık Artırma Yoluyla Satışa Hükmedilmesi

Açık artırma yoluyla satış, iki şekilde gerçekleştirilebilir:

1. Paydaşlar Arasında Açık Artırma

Taşınmazın yalnızca paydaşlar arasında artırmayla satılması, ancak tüm paydaşların açık rızası ile mümkündür. Bu, mülkiyet hakkını doğrudan etkileyen bir özel hukuk ilişkisi olduğundan, hâkimin tüm tarafların rızasını araması zorunludur. Aksi hâlde satışın umuma açık artırma yoluyla yapılmasına karar verilmelidir.

📚 Yargıtay Kararı – 6. HD, 22.01.2007, 2007/11791 E., 2007/126 K.

“Taşınmazların hissedarlar arasında satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verilebilmesi için TMK’nın 699/son maddesi uyarınca tüm paydaşların rızasının bulunması gerekir. Duruşmalara tüm hissedarlar katılmadığı gibi, katılanların da bu konudaki beyanları alınmamıştır. Bu durumda taşınmazların hissedarlar arasında satılması konusunda paydaşlar arasında ittifak yok demektir.
Mahkemece, taşınmazların umuma açık artırma usulü ile satışına karar verilmesi gerekirken, bu husus göz ardı edilerek yazılı şekilde hissedarlar arasında satışa karar verilmesi hatalı görülmüştür.”

2. Umuma Açık Artırma

Uygulamada en çok tercih edilen yöntem, taşınmazın umuma açık artırma yoluyla satılmasıdır. Bu yöntem, özellikle paydaşlar arasında ittifak bulunmadığı durumlarda tek geçerli satış biçimidir.

Ayrıca, mahkemenin hüküm kısmında:

• Satışın ne şekilde yapılacağı,

• Satış bedelinin nasıl dağıtılacağı,

• Yargılama giderlerinin ve harçların kimin tarafından karşılanacağı açık şekilde belirtilmelidir.

📚 Yargıtay 14. HD, 05.07.2018, 2016/2545 E., 2018/5158 K.

“Paydaşlığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi hâlinde, satışın nasıl yapılacağının, satış bedelinin paydaşlara ne şekilde dağıtılacağının, harcın ve yargılama giderlerinin paydaşlara hangi oranda yükleneceğinin hüküm sonucunda açıkça gösterilmesi gerekir.”

Sonuç

Ortaklığın giderilmesi davalarında satış yolunun tercih edilmesi hâlinde:

• Tarafların iradeleri dikkatle incelenmeli,

• Satışın şekli (paydaşlar arasında mı, umuma açık mı) doğru belirlenmeli,

• Mahkeme hükmü ise uygulamaya elverişli biçimde gerekçeli ve açık olmalıdır.

🧭 Bu noktada uzman bir miras ve gayrimenkul avukatı desteği ile sürecin doğru şekilde yönetilmesi, hak kayıplarını önleyecektir.

Ortaklığın Giderilmesi Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davaları, uygulamada sıkça karşılaşılan ve taşınır ya da taşınmaz mallar üzerindeki elbirliği ya da paylı mülkiyetin sona erdirilmesini amaçlayan davalardır. Bu tür davalarda hem görevli hem de yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, davanın usul ekonomisi ve hukuki güvenlik açısından son derece önemlidir.

Görevli Mahkeme

Ortaklığın giderilmesi davaları, taşınmazın ya da taşınırın değeri ne olursa olsun, sulh hukuk mahkemelerinde görülür.

Dayanak: Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.4/1-b

Satış Kararının İnfazında Görevli Mahkeme

Ortaklığın giderilmesi kararı verildikten sonra taşınmazın satışı, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre gerçekleştirilir.

HMK m.322/2’ye göre; ortaklığın giderilmesi amacıyla satış yapılması gerektiğinde, mahkeme bir satış memuru görevlendirir.
İİK m.4/son uyarınca ise, sulh hukuk mahkemesince görevlendirilen satış memurunun işlemlerine karşı yapılacak şikayetler, icra mahkemesinde değil, satış memurunu görevlendiren sulh hukuk mahkemesinde incelenir.

📚 Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 04.12.2017 tarihli, 2016/24486 E., 2017/15046 K. sayılı kararda bu ilke açıkça vurgulanmıştır.

Yetkili Mahkeme

Taşınmazlarda Yetki

HMK m.12 gereği taşınmazlara ilişkin ortaklığın giderilmesi davalarında taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Eğer birden fazla taşınmaz söz konusuysa, bunlardan herhangi birinin bulunduğu yer mahkemesi de yetkili olacaktır. (HMK m.12/son)

📚 Yargıtay 14. HD, 09.07.2018 tarihli, 2016/2447 E., 2018/5199 K.:

“Mahkemece; farklı yerlerde bulunan taşınmazlara ilişkin ayırma kararı verilerek yetkisizlik kararı verilmesi doğru değildir. Davanın birleştirilerek sonuçlandırılması gerekir.”

Taşınır Mallarda Yetki

Taşınır mallara ilişkin ortaklığın giderilmesi davalarında ise yetkili mahkeme, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. (HMK m.6/1)

Alacaklı Tarafından Açılan Ortaklığın Giderilmesi Davasında Yetki

İcra takibine konu edilen malların ortak mülkiyet konusu olması durumunda, alacaklı, İİK m.121 uyarınca icra mahkemesinden yetki belgesi alarak ortaklığın giderilmesi davası açabilir.

Ancak bu dava, yetki belgesini veren icra mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde açılamaz.
Yetki, icra hakimliğinin bulunduğu yer esas alınarak belirlenmez. Bu tür davalarda da HMK’daki genel ve özel yetki kuralları uygulanır.

📚 Kaynaklar:

• Gamze KILDIR, Ortaklığın Giderilmesi Davası, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2019, s.154

• H. Erdoğan, a.g.e., s.210-211

• İçer, İzale-i Şüyu Davaları, 2023, s.527

Sonuç

Ortaklığın giderilmesi davalarında:

• Görevli mahkeme: Her zaman sulh hukuk mahkemesidir.

• Taşınmazlarda yetkili mahkeme: Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi,

• Taşınırlarda yetkili mahkeme: Davalının yerleşim yeri mahkemesi,

• Alacaklı tarafından açılan davalarda: HMK hükümlerine göre yetki belirlenir, icra mahkemesi konumu belirleyici değildir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Ortaklığın giderilmesi davası nedir?
Birden fazla kişinin elbirliği veya paylı mülkiyetle sahibi olduğu malın tek kişiye devri ya da satılarak parasal olarak bölüştürülmesi amacıyla açılan dava türüdür.

Mirasçılardan biri razı olmazsa dava açılamaz mı?
Hayır. Ortaklardan birinin istemi yeterlidir. Diğer paydaşların rızası aranmaz.

Arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak şarttır. (HUAK m. 18/B)

Mahkeme malları kendiliğinden satışa mı çıkarır?
Hayır. Önce aynen taksim mümkün mü diye araştırılır. Mümkün değilse satış kararı verilir.

Dava masrafları kim tarafından ödenir?
Harç, yargılama gideri ve vekâlet ücreti paydaşların payı oranında bölüştürülür.

Tapuda miras intikali yapılmadıysa ortaklığın giderilmesi veya hisse satışı mümkün mü?

Bu soru iki farklı durumu içermektedir:

1. Mirasçılar arasında açılan ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası

2. Alacaklı tarafından borçlu mirasçının hissesi üzerine haciz konulması ve satış talebi

Her iki durumu da ayrı ayrı incelemek gerekir:

1. Mirasçılar Arasında Ortaklığın Giderilmesi Davası (Elbirliği Mülkiyeti Aşamasında)

Miras intikali tapuda yapılmamış olsa da, mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti doğduğundan, mirasçılık belgesine dayanılarak ortaklığın giderilmesi davası açılabilir.

📘 Yargıtay 14. HD, 09.07.2018 tarihli ve 2016/2447 E., 2018/5199 K. kararında da mirasçılar arasında intikal öncesi açılan davanın mümkün olduğu vurgulanmaktadır.

2. Alacaklının Borçlu Mirasçının Hissesini Satış Talebi (İİK m.121)

Miras intikali yapılmadıysa, alacaklı İİK m.121 kapsamında borçlunun miras hissesinin paraya çevrilmesini isteyemez.

Çünkü miras hissesi tapu sicilinde tescil edilmemiştir, dolayısıyla borçlunun hissesi belirlenmiş ve ayrılmış değildir.

İİK m.94 ve Haciz Şerhi – Elbirliği Mülkiyeti

İcra ve İflas Kanunu’nun 94. maddesi, elbirliği mülkiyetindeki payların haczini düzenler. Bu durumda:

• Alacaklının haciz talebi, borçlunun belirli bir hissesi üzerinde değil,

• Elbirliği mülkiyeti sona erdiğinde borçluya isabet edecek pay üzerinde geçerlidir.

Haciz, tapu siciline yalnızca şerh olarak işlenebilir; ancak bu şerh, doğrudan satış anlamına gelmez.

📚 Yargıtay Kararı – Açıklamalı:

Yargıtay 12. HD, 02.11.2010, 2010/12543 E., 2010/25490 K.
“Borçlunun bir taşınmaz üzerindeki miras hissesi tapuya tescil edilmemişse, alacaklının öncelikle İİK m.94/II uyarınca tescil sağlaması, ancak bundan sonra İİK m.121’e göre paraya çevirme talebinde bulunması gerekir. Aksi halde satış mümkün değildir.”

📘 Doktrin Desteği – KURU:

“Elbirliği mülkiyetinde tasarruf mümkün olmadığından haczin konusu, paylaşma sonunda borçluya isabet edecek olan paydır. Bu hisse, İİK m.94/I uyarınca sadece tapuya şerh edilebilir.”
– (B. Kuru, İcra ve İflas Hukuku El Kitabı, s.397, 545)

✅ Sonuç:

📌 Pratik Öneri:

Avukat olarak bir müvekkilinizin borçlusu mirasçıysa ve onun hissesine icra takibi yapmak istiyorsanız:

1. Önce borçlunun veraset ilamı ile malik sıfatını kazandığından emin olun.

2. Tapuya intikal işlemi yapılmadıysa, icra müdürlüğünden İİK 94/2 tescil talebi ile birlikte başvurun.

3. Haciz ancak İİK m.94/I kapsamında şerh ile sınırlıdır; İİK m.121 satış yolu tescilden sonra mümkündür.

Sonuç ve Hukuki Destek

Ortaklığın giderilmesi davaları, hem hukuki hem de teknik açıdan dikkatle yürütülmesi gereken karmaşık süreçlerdir. Özellikle miras mallarının paylaşımı, aile içi ilişkiler ve maddi haklar açısından oldukça hassas bir alandır.

Adana’da gayrimenkul hukuku ve miras paylaşımı konularında uzman bir avukattan destek almak, olası hak kayıplarının önüne geçilmesini sağlar.

Tekin Hukuk Bürosu, Adana’da ortaklığın giderilmesi davalarında müvekkillerine uzman desteği sunmaktadır.
Bizimle iletişime geçerek hukuki süreciniz hakkında detaylı bilgi alabilir, randevu oluşturabilirsiniz.

Bize Ulaşın

📞 Online Randevu Alın
📍 Adres: Reşatbey Mh. Ordu Cd. Florya Cadde Apt. No:3/20 Seyhan/Adana
⚠️ Bilgilendirme: Danışmanlık hizmetlerimiz ücrete tabidir.